“Het leek alsof ik in een hypnose raakte toen ik telefonisch benaderd werd.”
Dat waren onlangs de letterlijke woorden van een van onze klanten. Een uitspraak die mij als financieel adviseur behoorlijk aan het denken zette. Want hoe kan het dat iemand die normaal gesproken prima in staat is om verstandige beslissingen te nemen, tijdens één telefoongesprek zo beïnvloed wordt dat hij of zij achteraf nauwelijks begrijpt wat er is gebeurd?
Het klinkt misschien als een scène uit een spannende film, maar helaas is de werkelijkheid soms minstens zo ingrijpend. We hebben het over een vorm van psychologische manipulatie die ook wel mindhacking wordt genoemd.
Daar trap ik toch niet in?
We kennen allemaal de verhalen. Je wordt gebeld door een zogenaamde bankmedewerker. Er zijn verdachte transacties gesignaleerd, je spaargeld loopt gevaar en er moet onmiddellijk worden gehandeld.
Je denkt misschien: daar trap ik toch niet in? Maar dat is waarschijnlijk precies wat veel slachtoffers vooraf ook dachten.
Oplichters worden steeds geraffineerder. Ze gebruiken overtuigende gesprekstechnieken, spelen in op emoties en weten precies hoe ze iemand onder druk kunnen zetten. Niet door ingewikkelde computersystemen te kraken, maar door iets te beïnvloeden wat veel dichterbij staat: ons eigen denken en handelen.
Wat er in zo’n gesprek gebeurt
Onlangs kregen wij binnen ons kantoor te maken met een klant die slachtoffer werd van een dergelijke vorm van beïnvloeding. Uit respect voor de privacy ga ik niet in op de persoonlijke omstandigheden, maar die ene uitspraak bleef mij bij.
Stel je voor: je wordt gebeld door iemand die professioneel klinkt, overtuigend spreekt en precies lijkt te weten waarover hij het heeft. Er is een probleem. Er moet snel iets gebeuren. En gelukkig is er iemand aan de telefoon die je kan helpen.
Langzaam word je meegenomen in het verhaal. Voor je het weet, ben je niet meer bezig met de vraag of het verhaal klopt, maar met het oplossen van het probleem dat de ander je heeft voorgelegd.
En precies daar schuilt het gevaar.
Wat is mindhacking eigenlijk?
Mindhacking is geen officiële medische of juridische term. Bij financiële fraude spreken we meestal over social engineering. Criminelen proberen daarbij niet je computer te hacken, maar jou als persoon te beïnvloeden om toegang te krijgen tot informatie, accounts of geld.
Ze maken onder andere gebruik van:
- Angst: je geld of persoonlijke gegevens zouden gevaar lopen.
- Tijdsdruk: je moet onmiddellijk handelen.
- Autoriteit: de beller doet zich voor als bankmedewerker of politieagent.
- Vertrouwen: de oplichter klinkt vriendelijk, deskundig en behulpzaam.
- Verwarring: je krijgt zoveel informatie dat je nauwelijks tijd hebt om kritisch na te denken.
Met technieken zoals nummervervalsing (spoofing) en kunstmatige intelligentie kunnen oplichters hun verhaal tegenwoordig nog overtuigender maken.
Het kan iedereen overkomen
Wat mij vooral bezighoudt, is dat slachtoffers zich achteraf vaak schamen. Ze vragen zich af hoe ze zoiets hebben kunnen laten gebeuren. Maar slachtoffer worden van oplichting betekent niet dat iemand naïef of onverstandig is.
Criminelen creëren bewust situaties waarin angst, vertrouwen en tijdsdruk de overhand krijgen. En de gevolgen zijn vaak groter dan alleen financieel verlies. Ook het vertrouwen in anderen en in het eigen beoordelingsvermogen kan een flinke klap krijgen.
Het gevaar zit niet alleen in wat de oplichter zegt, maar vooral in wat het gesprek met je doet.
Hoe bescherm je jezelf?
De belangrijkste tip is verrassend eenvoudig: verbreek het gesprek zodra je twijfelt. Ook wanneer de beller betrouwbaar klinkt of het telefoonnummer van je bank lijkt te zijn. Neem vervolgens zelf contact op met de betreffende organisatie via een officieel telefoonnummer.
Daarnaast zijn er enkele belangrijke aandachtspunten:
- Laat je nooit onder druk zetten. Neem de tijd om informatie te controleren.
- Deel nooit pincodes, wachtwoorden of verificatiecodes. Ook niet met iemand die zegt namens je bank te bellen.
- Maak nooit geld over naar een zogenaamde veilige rekening. Een bank zal je daar niet telefonisch om vragen.
- Installeer geen software op verzoek van een onbekende beller. Hiermee kunnen criminelen toegang krijgen tot je apparaten.
- Overleg bij twijfel met iemand die je vertrouwt. Een frisse blik kan veel ellende voorkomen.
En mocht het toch misgaan? Neem onmiddellijk contact op met je bank, bewaar bewijsmateriaal, doe aangifte bij de politie en meld het voorval bij de Fraudehelpdesk.
Financieel advies is meer dan alleen producten
Als financieel adviseurs houden wij ons dagelijks bezig met hypotheken, verzekeringen, pensioenen en financiële risico’s. Maar financiële zekerheid gaat wat mij betreft verder dan een passende hypotheek of een goed geregelde verzekering.
Het gaat ook om bewustwording. Om onze klanten te wijzen op risico’s die hun financiële situatie kunnen bedreigen. Want wat heb je aan jarenlang zorgvuldig opgebouwd vermogen wanneer criminelen erin slagen je binnen korte tijd te bewegen dat vermogen zelf over te maken?
Daarom vind ik het belangrijk om dit onderwerp onder de aandacht te brengen. Niet om mensen bang te maken, maar om ze alerter te maken.
De ervaring van onze klant heeft mij opnieuw laten zien hoe kwetsbaar we soms kunnen zijn. We denken vaak dat ons zoiets niet overkomt. Totdat je zelf aan de andere kant van de telefoon zit.
Dus wanneer iemand je telefonisch onder druk zet om onmiddellijk financiële beslissingen te nemen:
Hang op. Controleer. En overleg.
Want een betrouwbaar verhaal is nog niet hetzelfde als een betrouwbare afzender.
